Obniżony nastrój czy depresja: jak je odróżnić

Obniżony nastrój to reakcja na coś: zmęczenie, porażkę, jesień, kłótnię. Trwa dni, faluje, a dobra wiadomość albo spotkanie z kimś bliskim potrafi go przerwać. Depresja to stan, w którym nastrój jest obniżony przez większość dnia, niemal codziennie, co najmniej 2 tygodnie, i towarzyszy mu utrata zdolności do odczuwania przyjemności z czegokolwiek. Dobra wiadomość niczego nie zmienia. Jeśli rozpoznajesz drugi opis, to nie jest słabość ani lenistwo, tylko choroba, którą się leczy.

Z tego tekstu dowiesz się, jak odróżnić te dwa stany, jakie są objawy depresji według klasyfikacji ICD-11, jak zrobić prosty test przesiewowy, co robić i gdzie w Olsztynie szukać pomocy.

Najważniejsze w skrócie:

• Smutek faluje i ma przyczynę. Depresja trwa co najmniej 2 tygodnie, codziennie, i zabiera zdolność cieszenia się czymkolwiek.
• Dwa główne objawy według ICD-11: obniżony nastrój i utrata zainteresowań lub przyjemności. Do tego sen, apetyt, energia, koncentracja, poczucie winy, myśli o śmierci.
• Depresja często boli ciałem: zmęczenie, bóle, brak energii. Wiele osób najpierw trafia do internisty.
• Test PHQ-9 (9 pytań) zajmuje 2 minuty i daje orientację. Wynik 10 lub więcej to powód do konsultacji.
• W Olsztynie: psycholog prywatnie w kilka dni, poradnia zdrowia psychicznego i psychiatra na NFZ bez skierowania, przy zagrożeniu życia izba przyjęć WZLP, al. Wojska Polskiego 35.

Czym różni się obniżony nastrój od depresji

Nie musisz mieć wszystkich objawów z prawej kolumny. Jeśli masz kilka i trwają ponad 2 tygodnie, warto porozmawiać ze specjalistą.

Objawy depresji według ICD-11

Klasyfikacja ICD-11 Światowej Organizacji Zdrowia (kod 6A70, epizod depresyjny) wymaga, żeby przez co najmniej 2 tygodnie, przez większość dnia, niemal codziennie, występował co najmniej jeden z dwóch objawów głównych:

1. obniżony nastrój,
2. wyraźnie zmniejszone zainteresowanie lub przyjemność z czynności, które wcześniej cieszyły.

Oraz kilka z objawów dodatkowych:

• trudności z koncentracją, podejmowaniem decyzji,
• poczucie bezwartościowości, nadmierne lub nieadekwatne poczucie winy,
• brak nadziei na przyszłość,
• nawracające myśli o śmierci lub samobójstwie,
• zaburzenia snu: bezsenność, wczesne budzenie się (ok. 4-5 rano) albo nadmierna senność,
• zmiany apetytu i wagi,
• spowolnienie psychoruchowe albo przeciwnie, niepokój i pobudzenie,
• brak energii, zmęczenie nieproporcjonalne do wysiłku.

Łącznie co najmniej 5 objawów. Nasilenie (łagodne, umiarkowane, ciężkie) zależy od ich liczby i tego, jak bardzo utrudniają funkcjonowanie.

Według WHO na depresję choruje na świecie około 280 mln osób. W Polsce, według danych NFZ, w 2021 r. ze świadczeń z rozpoznaniem depresji skorzystało około 1,2 mln osób, a liczba ta rośnie, zwłaszcza wśród młodych.

Depresja, która nie wygląda jak depresja

Nie każda depresja to leżenie w łóżku i płacz. Częste maski:

• Depresja „w ciele”: przewlekłe zmęczenie, bóle głowy, pleców, brzucha, kołatanie serca. Wyniki badań w normie, a objawy trwają. Wiele osób trafia najpierw do internisty, neurologa, kardiologa.
• Depresja z drażliwością: zamiast smutku złość, wybuchy, nietolerancja na hałas i ludzi. Częsta u mężczyzn i u nastolatków.
• Depresja „funkcjonująca”: chodzisz do pracy, odbierasz dzieci, uśmiechasz się, a w środku jest pustka i każdy dzień to wysiłek. Nikt nie widzi, Ty wiesz.
• Depresja z lękiem: niepokój, zamartwianie się, napięcie, które przykrywa obniżony nastrój.
• Depresja sezonowa: pojawia się jesienią i zimą, z sennością, apetytem na węglowodany i wycofaniem, mija wiosną.

Test przesiewowy: PHQ-9

Kwestionariusz PHQ-9 to 9 pytań o ostatnie 2 tygodnie, używany na całym świecie w gabinetach lekarzy rodzinnych. Każdemu objawowi (nastrój, przyjemność, sen, energia, apetyt, poczucie winy, koncentracja, spowolnienie lub niepokój, myśli o śmierci) przypisujesz 0 (wcale), 1 (kilka dni), 2 (ponad połowę dni) lub 3 (prawie codziennie).

Test nie zastępuje diagnozy, ale daje odpowiedź na pytanie „czy to już coś”. Jeśli przy ostatnim pytaniu (myśli, że lepiej byłoby umrzeć) zaznaczyłeś cokolwiek poza zerem, nie czekaj: 116 123 całodobowo, przy zagrożeniu życia 112.

Co robić, gdy podejrzewasz depresję

1. Nie czekaj, aż minie. Depresja nieleczona trwa średnio kilka miesięcy i ma skłonność do nawrotów. Każdy epizod zwiększa ryzyko kolejnego.
2. Umów konsultację. Psycholog zrobi rozpoznanie i oceni nasilenie. Przy umiarkowanej i ciężkiej depresji zaproponuje równoległą konsultację u psychiatry.
3. Zrób badania podstawowe. Niedoczynność tarczycy, niedobór witaminy B12 i D, anemia dają objawy podobne do depresji. Lekarz rodzinny zleci je w jednej wizycie.
4. Powiedz jednej osobie. Depresja karmi się izolacją. „Mam gorszy czas i idę z tym do specjalisty” wystarczy.
5. Nie podejmuj dużych decyzji. Depresja zniekształca ocenę: praca, związek, przyszłość wyglądają gorzej, niż są.
6. Ruch, światło, rytm. Codzienny spacer, wyjście na światło dzienne rano, stałe pory snu. To nie leczy depresji, ale według wytycznych NICE przy łagodnych objawach jest pierwszym zaleceniem.

Jak wygląda pomoc w Punkcie Zwrotnym

Pierwsza konsultacja w Punkcie Zwrotnym w Olsztynie trwa 50 minut: od kiedy trwa obniżenie nastroju, jak wygląda sen, apetyt, energia, czy są myśli rezygnacyjne, co się działo w życiu. Przy łagodnych i umiarkowanych objawach psycholog proponuje regularną pracę: według wytycznych NICE (NG222, 2022) psychoterapia jest przy nich równie skuteczna jak leki. Przy cięższym przebiegu wskazuje, gdzie w Olsztynie zgłosić się do psychiatry, a praca psychologiczna toczy się równolegle z leczeniem.

Podejście skoncentrowane na rozwiązaniach, które jest podstawą pracy w Punkcie Zwrotnym, nie każe analizować w nieskończoność przyczyn. Pyta: kiedy ostatnio było choć trochę lepiej i co wtedy robiłeś inaczej. Z tych wyjątków buduje się pierwsze kroki.

Z dorosłymi z obniżonym nastrojem pracują Wojciech Wakieć, Anna Wilczyńska i Iwona Sieluk. Z nastolatkami z depresją pracują Anna Wilczyńska i Iwona Sieluk. Gabinet jest w centrum Olsztyna, przy ul. Bartosza Głowackiego 11/1, spotkania odbywają się też online.

Gdzie szukać pomocy w Olsztynie

Najczęstsze pytania

Czy depresja może minąć bez leczenia?

Epizod depresyjny czasem mija sam po kilku miesiącach, ale nieleczona depresja częściej nawraca i z każdym epizodem jest trudniejsza. Leczenie skraca czas trwania i zmniejsza ryzyko nawrotu.

Czy psycholog może rozpoznać depresję?

Psycholog prowadzi diagnozę psychologiczną i może rozpoznać epizod depresyjny. Rozpoznanie medyczne, zwolnienie lekarskie i leki wymagają wizyty u psychiatry. Obie drogi często idą razem.

Leki czy psychoterapia?

Przy depresji łagodnej i umiarkowanej psychoterapia działa równie dobrze jak leki i daje trwalszy efekt po zakończeniu. Przy depresji ciężkiej najskuteczniejsze jest połączenie obu. O lekach decyduje psychiatra, nie psycholog.

Jak pomóc komuś, kto ma depresję?

Nie mów „weź się w garść” ani „inni mają gorzej”. Powiedz „widzę, że jest ci ciężko, jestem obok”. Zaproponuj, że pomożesz umówić wizytę i pójdziesz razem. Zapytaj wprost o myśli samobójcze: to pytanie nie podsuwa pomysłu, tylko otwiera rozmowę.

Źródła

• WHO, ICD-11, kod 6A70: epizod depresyjny, kryteria i objawy.
• WHO, „Depressive disorder (depression)”, informacja z 2023 r.: ok. 280 mln osób z depresją na świecie.
• NFZ, raport „NFZ o zdrowiu. Depresja”, 2023 (ok. 1,2 mln osób ze świadczeniami z rozpoznaniem depresji w 2021 r.).
• K. Kroenke, R. L. Spitzer, J. B. Williams, „The PHQ-9: validity of a brief depression severity measure”, Journal of General Internal Medicine, 2001.
• NICE, wytyczna NG222 „Depression in adults: treatment and management”, 2022.
• Wojewódzki Zespół Lecznictwa Psychiatrycznego w Olsztynie, al. Wojska Polskiego 35, wzlp.pl.

Jeśli obniżony nastrój trwa u Ciebie dłużej niż 2 tygodnie i nic go nie przerywa, konsultację w Punkcie Zwrotnym w Olsztynie możesz umówić przez stronę punktzwrotny.info albo telefonicznie pod numerem 799 262 202. Przy myślach samobójczych dzwoń pod 116 123 lub 112.